بسم الله الرحمن الرحیم محضر مبارک حضرت آیت الله هادوی تهرانی "مدظله العالی" سلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته احتراماً، مستدعی است در خصوص مسئله شرعی ذیل، نظر مبارک را بر اساس موازین شرع مقدس و فقه امامیه بیان فرمایید: شرح مسئله: پدر اینجانب در روستایی در شمال کشور ، به رحمت خدا رفتند و زمینی مسکونی در محدوده روستا از ایشان به دو پسر، یعنی برادر بزرگ‌تر و برادر کوچک‌تر، به ارث رسیده است. زمین مذکور از جهتی دارای ویژگی خاصی است؛ به‌گونه‌ای که در دو قسمت به خیابان اصلی دسترسی دارد ؛ اما عرض و کیفیت دسترسی به خیابان در تمام قسمت‌های زمین یکسان نیست. در یک بخش، عرض دسترسی به خیابان، زیاد و موقعیت آن به‌گونه‌ای است که امکان احداث چندین مغازه وجود دارد؛ در حالی که بخش دیگر، عرض دسترسی بسیار کمتری دارد و از نظر قابلیت ارزش اقتصادی، با بخش نخست قابل مقایسه نیست. هنگام تقسیم زمین میان دو برادر، هر یک ۴۰۰ مترمربع دریافت کرده‌اند و از حیث مساحت، تقسیم، کاملاً مساوی انجام شده است؛ لیکن برادر بزرگ‌تر، قسمت دارای برِ بیشتر، دسترسی بهتر و قابلیت امکان چندین مغازه را برای خود انتخاب کرده و قسمت دارای دسترسی کمتر و ارزش اقتصادی پایین‌تر به برادر کوچک‌تر واگذار شده است. اکنون چند سال از این تقسیم گذشته و هر دو برادر در قید حیات هستند و برادر کوچکتر ناراضی. استفتاء: ۱ـ درباره عدالت در تقسیم: آیا در چنین تقسیمی، صرف برابر بودن مساحت دو قطعه، برای صحت و عدالت شرعی تقسیم ، کافی است؟ یا با توجه به تفاوت در موقعیت، عرض دسترسی، قابلیت استفاده برای مغازه و در نتیجه تفاوت ارزش واقعی دو قسمت، لازم است ارزش و منفعت متعارف هر قسمت نیز در تقسیم، (طبق نظر عرف و اهل فن) رعایت شود؟ به عبارت دیگر، این دو قطعه که از حیث متراژ مساوی هستند، آیا به دلیل تفاوت اساسی در موقعیت و ارزش، میتوان گفت از نظر شرعی رعایت عدالت نشده است؟ یعنی آیا تساوی در مساحت با توجه به شرایط این زمین، از نظر شرعی درست است یا تساوی در سهم و ارزش واقعی ملک باید مد نظر قرار گیرد؟ ۲ـ درباره گذشت زمان و بقای حق: چنانچه معلوم شود تقسیم مذکور از جهت شرعی عادلانه نبوده و سهم یکی از دو برادر به دلیل تفاوت ارزش واقعی، کمتر از حق شرعی او قرار گرفته است، آیا صرف گذشت زمان ــ حتی ده یا بیست سال ــ موجب سقوط یا از بین رفتن حق وی می‌شود؟ یا در فرضی که حق شرعی او تضییع شده باشد، اصل حق همچنان باقی است و تا زمانی که به نحو شرعی جبران نشده، می‌تواند نسبت به اصلاح و جبران تفاوت اقدام و مطالبه حق نماید؟ خواهشمند است در صورت امکان، حکم شرعی هر دو فرض را به‌صورت روشن و ناظر به همین مسئله بیان فرمایید. از محضر مبارک حضرتعالی، پیشاپیش کمال تشکر و امتنان را دارم و دوام سلامتی همراه با عافیت مستطابعالی را، از حضرت حق " جل و علا" ، خواستارم. والسلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته.