دیدگاه ها

بایگانی

مصاحبه و گفتگو: ولایت ‎فقیه، ولایت رسول‎الله

حضرت استاد آیت الله هادوی تهرانی از جمله چهره های شناخته شده ای است که در مباحث مختلف علوم دینی دارای تألیفات گوناگون است. یکی از مهمترین کتاب هایی که درباره ولایت فقیه و مباحث پیرامون آن نوشته شده است، کتاب «ولایت و دیانت» ایشان است. کتابی که در عین ایجاز به هیچ وجه از اتقان و استواری اش کم نشده و از جامعیت کاملی برخوردار است. در گفت وگو با وی درباره نگاه حضرت امام(ره) به ولایت فقیه صحبت کرده ایم. بحث را از جایی شروع کنیم که حضرت امام رحمت الله علیه آغاز کردند. ایشان در پاراگراف اول کتاب ولایت فقیه می گویند که مفهوم ولایت فقیه از آن دسته مفاهیمی است که تصور آن موجب تصدیق آن می شود. لطفا بفرمایید که نگرش حضرت امام به ولایت فقیه چگونه است که صِرف تصور آن را، موجب تصدیقش می دانند؟ ببینید مقصود امام این است که کسی که مفاهیم مربوط به بحث حکومت اسلامی و ولایت فقیه را بداند، نمی تواند غیر آن را تصور کند. اما باید توجه کرد که آن مفاهیم چیست؟ اولا، توجه به این نکته که اسلام اختصاص به مسائل شخصی و فردی ندارد و در امور اجتماعی سیاسی نیز وظایف و تکالیفی را تعیین کرده است. ثانیا، توجه به این نکته ضروری است که این مسئولیت های سیاسی اجتماعی نیازمند یک مصدر حکومتی است که آن احکام را انجام دهد. خب این مصدر حکومت در زمان نبی مکرم اسلام و حضرات معصومین خود ایشان بوده اند. حال نکته این است که در زمان غیبت کبری مصدر این حکومت چه کسی باید باشد. خب در این جاست که بحث ولایت فقیه مطرح می شود، یعنی در زمان غیبت این امور به دست کسی است که دارای خصوصیات سه گانه علم، تقوا و درایت باشد. حضرت امام می فرماید اگر ما این مسائل را درست درک بکنیم یعنی باید بگوییم که ولایت فقیه یعنی ولایتِ فقاهت ملتزم به احکام شرعی با درایت که بتواند آن احکام اجتماعی را در صحنه اجتماعی پیاده کند. خب به این معنا واضح است که اگر اسلام حکومتی دارد و احکام حکومتی نیز دارد، باید در راس این حکومت، یک فرد فقیه با تقوا که توانایی مدیریت دارد، قرار بگیرد. در نگرشی که حضرت امام به مسئله ولایت فقیه دارند، نگرش ایشان یک نگرش فقهی است یا یک نگرش کلامی؟ اول من خود سئوال را تبیین کنم. ببینید وقتی شما می پرسید که آیا این مسئله یک مسئله کلامی است یا یک مسئله فقهی، یعنی آیا یک مسئله اعتقادی است یا این که جزو امور عملی ماست. از یک منظر، مسئله ولایت فقیه یک بعد نظری پیدا می کند و به اعتقادات مربوط می شود، به این معنا که شما معتقد باشید که اسلام در اجتماعیات نیز صحبت دارد و محدود به امور فردی نیست. از طرف دیگر آن وظایفی که در حوزه عمل سیاسی قرار می گیرند و باید انجام شوند واضح است که مربوط به فقه اند و در مجموعه مباحث فقهی قرار می گیرد. و این مسئله که آیا اسلام در دوران غیبت، انسان ها را به حال خودشان رها کرده است، بدون هیچ گونه حکومت و الگوی حکومتی و... که خب دوباره این مسئله یک بحث کلامی است از این جهت. اما خود این الگوی حکومت و شکل و ساختار نظام ولایت فقیه یک بحث فقهی است که شامل خصوصیات ولی فقیه و گستره وظایف و اختیاراتش و... می شود. به همین دلیل است که بحث ولایت فقیه در آثار فقهی ما مطرح شده است و ما بحثی از آن در آثار کلامی متقدمین مان نمی بینیم. اگرچه که برخی از معاصرین این مسئله را مطرح کرده اند که بحث ولایت فقیه از مباحث کلامی است و در امتداد ولایت امام مطرح می شود و این حرف بنفسه حرف درستی هم هست، اما در آثار کلامی قدما اثری از آن وجود ندارد، بلکه در آثار فقهی ما مطرح شده است. پس کلیت بحث ولایت فقیه یک بحث کلامی است و خصوصیات این بحث از مباحث فقهی به حساب می آید. فلذاست که از قدیمی ترین متن فقهی مفصلی که به دست ما رسیده – یعنی مقنعه شیخ مفید- ما بحث ولایت فقیه را داریم تا امروز که در آثار معاصرین نیز وجود دارد. البته این بحث در منابع برادران اهل سنت نیز وجود دارد و من در بحثی که در خدمت دوستان اهل سنت بودیم، به این مسئله اشاره کردم. مثلا در کتاب احیاء العلوم غزالی می بینیم که غزالی در همان مقدمات به ضرورت وجود یک سلطانی اشاره می کند که مردم به خاطر او از حقوق خودشان تجاوز نکنند، ولی مطرح می کند که این سلطان نیازمند یک مرشد و معلم است و تبیین می کند که این مرشد و معلم عبارت است از یک فقیه. یعنی در یک نگاه بدوی ممکن است که شما بگویید که او ضرورت سلطان را بررسی کرده، ولی در واقع غزالی مقام فقیه را بالاتر از سلطان قرار می دهد و برای سلطان نقشی مانند مدیر اجرایی یا آن چیزی که امروزه ما به آن رییس جمهور می گوییم قائل است. توجه به این نکته نیز ضروری است که اصطلاح ولایت فقیه یک اصطلاح متاخر است و در کتب فقهی گذشته وجود ندارد، اما مباحثی که در کتب فقهی وجود دارد کاملا مفاد ولایت فقیه را ثابت می کند. مثلا در کتاب ابوالصلاح حلبی که شاگرد شیخ مفید است بخشی است تحت عنوان«تنفیذ الاحکام» که در آن شرایطی را که برای فقیه برمی شمارد، دقیقا همان چیزهایی است که در قانون اساسی، در شرایط رهبر و ولی فقیه ذکر شده است. همان طور که مستحضر هستید، جناب آیت الله خویی ادلّه لفظیه ولایت فقیه را تام نمی دانند، فلذا برای اثبات ولایت فقیه استناد کرده اند به «ادلّه لبّیه» و چون ادله لبیه اطلاق ندارد، ایشان بحث ولایت مطلقه فقیه را نپذیرفتند. اما سئوال بنده این است که مستند امام برای بحث ولایت فقیه چه بود که ایشان علاوه بر آن که ولایت مطلقه فقیه را پذیرفتند، فرمودند که ولایت فقیه همان ولایت رسول الله است؟ ببینید، نباید اشتباه شود که مرحوم جناب خویی بحث ولایت فقیه را نپذیرفتند و امام پذیرفتند. چراکه ما هیچ فقیهی را در تاریخ شیعه نداریم که بحث ولایت فقیه را کلا منکر باشد، بلکه بحث برسر حدود و اختیارات فقیه است. اما باید گفت که نظر حضرت امام در این باب نظر جمهور و غالب فقهای شیعه است و جناب آیت الله خویی از جمله کسانی است که از جمهور فقها فاصله گرفته است. شما می بینید که در کنار امام و هم رأی با امام، بزرگانی مانند مرحوم صاحب جواهر وجود دارند که می گویند کسی که در ولایت عامه فقیه تردید می کند، بویی از فقاهت نبرده است و با روایات اهل بیت سلام الله علیهم آشنایی ندارد. و این که آیت الله خویی در بحث ولایت فقیه از عامه علما فاصله گرفته اند، مربوط می شود به نگاه خاصی که ایشان در سند روایات، ظهور و دلالت روایات و... دارند که در موارد دیگری نیز بر نظرات ایشان تاثیر گذاشته و ایشان را از جمهور فقها جدا کرده است. البته یک مغالطه ای نیز عده ای می کنند و می گویند که ولایت مطلقه فقیه که امام می گوید با ولایت عامه فقیه که بزرگانی مانند صاحب جواهر می گویند، تفاوت دارد. درواقع عده ای خواسته اند با این کار نشان دهند که دیدگاه امام در بحث ولایت فقیه، یک دیدگاه خاصی است که با مباحث دیگر فقها متفاوت است. این حرف درست نیست. اگر شما به کتاب صاحب جواهر رجوع کنید، می بینید که آن سوالی که ایشان می خواسته به آن پاسخ دهد این است که آیا در دوران غیبت، تمام اختیارات ولایی معصومین به فقیه سپرده شده است یا نه؟ و از این بحث تعبیر می کند به ولایت عامه فقیه. در حالی که امام تعبیر می کنند به ولایت مطلقه فقیه. من در کتاب ولایت و دیانت سعی کردم نشان بدهم که این تفاوت تعبیر به تفاوت مصطلحات اصولی این دو بزرگوار باز می گردد، نه به تفاوت دیدگاه فقهی آن ها درباره این موضوع. هر دو یک معنا مد نظرشان است، ولی با دو عبارت. به این صورت که مرحوم صاحب جواهر که تعبیر «عامه» را می گویند معنای لغوی، آن را اراده کرده اند که در مقابل آن ولایت خاصه است یعنی ولایت در حیطه های خاصه در تمامی موارد و حیطه ها. در حالی که حضرت امام از لفظ «مطلقه» معنای اصطلاحی آن را اراده کرده اند. اگر امام می گویند ولایت فقیه همان ولایت رسول الله است، از همین جهت است. یعنی محدوده ولایی فقیه همان محدوده ولایی رسول اکرم است. و البته واضح است که مد نظر ایشان این نیست که ولی فقیه تمام صفات و مقاماتی را که نبی مکرم داشته اند، داراست. این ولایت مطلقه که می گوییم از دوجهت است. یکی از جهت افراد و آحاد است که تحت ولایت فقیه قرار می گیرند که در این مورد یعنی ولایت فقیه شامل تمامی افراد جامعه می شود، حتی مجتهدین دیگر، دوم این که این قید مطلقه در شئون و اختیارات فقیه جاری است. یعنی تمامی شئون اجتماعی و سیاسی را شامل می شود. کسانی که ولایت مطلقه فقیه را قبول دارند-که اکثر قریب به اتفاق فقهای شیعه را در بر می گیرد- این دو حیطه مد نظرشان است. در اصل می توان گفت ما در بین فقهای شیعه تا همین دویست سال پیش مخالفی برای ولایت فقیه نمی یابیم و به همین دلیل است که مرحوم صاحب جواهر، آن عبارات تند را در مورد کسانی که در ولایت عامه فقیه تردید کنند به کار می برد. اما نکته ای که لازم است در انتهای این سئوال مطرح کنم این مسئله است که تفاوت بین بحث ولایت فقیه از دیدگاه امام و دیدگاه آیت الله خویی، ثمره عملی اندکی دارد. به عبارت دیگر، درست است که آقای خویی چون ادله لفظیه ولایت فقیه را نمی پذیرد، به تبع آن اطلاق ادله را نیز نمی پذیرد، اما چون ایشان تصرف فقیه در امور حسبه را می پذیرد، فلذا بسیاری از تصرفات فقیه را داخل در همین موضوع دانسته و آن ها را نه تنها می پذیرد، بلکه آن ها را ضروری نیز می داند. فقط در یک حیطه خیلی کوچکی است که این تفاوت نظری دارای توابع عملی نیز می شود. حالا سئوال بنده این است که آیا با نگرش آقای خویی به مسئله ولایت فقیه که اثبات آن از طریق امور حسبه است، می توان حکومت اسلامی تشکیل داد؟ بله، اصل این مسئله که باید امور مردم سامان پیدا کند و مدیریت شود خودش از امور حسبه است. این واضح است که مردم نیازمند یک مدیریت اجتماعی هستند وگرنه دچار بی قانونی و بی نظمی عمومی می شوند. مثلا مردم خودشان احساس این وظیفه را می کنند که خانه و منزل خودشان را تمیز کرده و در قدم بعدی آن را آباد کنند. اما احساس وظیفه نمی کنند که شهر و خیابان و حتی کوچه ای که در آن زندگی می کنند را تمیز و آباد کنند. این مسئله خیلی مهم است. قدما می گفتند که دلیل نیاز ما به حکومت به خاطر جلوگیری از تعدی مردم به حقوق یکدیگر است، اما حالا فرض کنید که مردم بسیار متمدنی پیدا کردیم که به هیچ وجه به حقوق یکدیگر تجاوز نمی کردند، حالا آیا باید گفت که ما دیگر به حکومت نیاز نداریم؟ نخیر، به خاطر این که حکومت تنها متولی جلوگیری از تعدی و تجاوز به حقوق دیگران نیست، چراکه یک سری از وظایف عمومی در جامعه وجود دارد که کسی خود را متولی آن نمی داند مثل همین مثال هایی که بالا زدم. فلذاست که وجود حکومت ضروری است و آن تعبیری که امیرالمومنین دارند که «لابُدّ مِن أمیرٍ برٍّ أو فاجر» ناظر به همین مسئله است. حالا برگردیم به بحث خودمان، یعنی اگر شما مانند آقای خویی اثبات ولایت فقیه را از طریق امور حسبه انجام دهید و آن را محدود به قدر متیقّن و امور حسبه کنید، باز هم ولایت فقیه جامع الشرایط را می پذیرید و در نهایت تشکیل حکومت را نیز می پذیرند چراکه خود اصل حکومت از امور حسبه است و اگر شما دقیق به امور حسبه دقت کنید، می بینید که امور حسبه چیزی نیست مگر حفظ جان مومنین و تسهیل امور آنان. و هر دو این ها فقط در امر حکومت امکان پذیر است، مثلا شما برای حفظ جان و امنیت مومنین نیازمند یک نیروی نظامی هستید و برای تدبیر امور مومنین مانند ساختن راه ها و... نیز نیازمند یک حکومت هستید که این مدیریت اجتماعی را بپذیرد. بنابراین که اگر شما با همین نظریه قدر متیقن بروید جلو درنهایت می بینید که کم کم تک تک نهادهای حکومتی شکل گرفت. و اثر عملی اش در جاهای کوچکی است نه در اصل تشکیل حکومت اسلامی. مثلا شما می خواهید خیابانی بکشید که رفت و آمد مردم تسهیل شود و وقت کمتری را مردم در ترافیک بگذرانند حالا این جا یک مغازه داری، مغازه اش را به حکومت نمی فروشد و در نگاه بدوی هم حق دارد چراکه «الناس مسلطون علی اموالهم». در این جا با توجه به نگاه حضرت امام، شما به راحتی می توانید آن شخص را به زور مجبور به فروش مغازه اش کنید، اما در نگاه حسبه تا این امر-کشیدن خیابان- ضروری نشود، شما اجازه ندارید که آن شخص را مجبور به فروش مغازه اش کنید. چراکه با نگاه قدر متیقّن این جا هنوز وارد بحث حسبه نشده است. به عبارت دیگر، حکومتی که از راه حسبه اثبات و تشکیل شده است یک حکومتی است که دست و پایش بسته است و با معذوریت های عملی فراوانی مواجه است. یعنی ابتدا باید صبر کند تا یک چیزی ضرورت پیدا بکند تا وارد امور حسبه بشود و به تبع حسبه قدر متیقّن شامل آن هم بشود تا بعدا حکومت بتواند در آن دخل و تصرف حکومتی کند، اما در نگاه حضرت امام این گونه نیست و حکومت پیش از رسیدن به بحران و حتی برای جلوگیری از بحران نیز می تواند اعمال نظر حکومتی کند. فلذاست که می تواند مثلا بگوید اگر این خیابان عریض نشود توابع اقتصادی، زیست محیطی، اخلاق اجتماعی و... دارد و حالا که مصلحت عمومی اقتضا می کند با این که هنوز تعریض خیابان ضروری به معنای اخص کلمه نشده است باز هم حکومت می تواند در این جا اعمال قدرت کند و مردم را مجبور به فروش ملک هایشان کند. و این هم ریشه در آیه قرآن دارد که «النّبی أولی بالمومنین من أنفسهم» و حالا که شئون اجتماعی و حکومتی نبی به فقیه جامع الشرایط رسیده است او نیز در این موارد «أولی» می شود، یعنی این که همان کاری که شما می توانستید رأسا اقدام به آن کنید- مانند همین فروش منزل- حالا فقیه این کار را می کند و خانه شما را می فروشد و پولش را به شما می دهد. به عنوان سئوال آخر، به نظر شما چه امری باعث شد که تبیین حضرت امام«ره» یک تبیین ویژه ای بشود. آیا این ویژه شدن صرفا به دلیل سیر تاریخی قضیه بود که حضرت امام علاوه بر تبیین قضیه برای عملی شدن آن هم اقدام کردند یا این که در خود تبیین حضرت امام یک نکات ویژه ای وجود داشت؟ تعبیری امام در مقدمه بحث ولایت فقیه دارند و می گویند که آن چیزی را که ما در این جا می گوییم، بحثی است که اساسش را قدما گفته اند و ما فقط یک نکاتی را به آن ها اضافه می کنیم. در اوائل انقلاب، عده ای آمدند و گفتند که این نظریه از ابداعات حضرت امام است. بعدا گفتند نه، این را اولین بار مرحوم نراقی در «عوائدالایام» گفته است. در حالی که اصلا مسئله این گونه نیست. یعنی ما در کتاب شیخ مفید که قدیمی ترین کتاب فقهی شیعه است عبارات واضحی مبنی بر ولایت فقیه در دوران غیبت کبری داریم و این چیزی است که از روایات معصومین سلام الله علیهم به ما رسیده است. و از مهمترین هایش، همان توقیع حضرت حجت علیه السلام است که ما بر روی آن خیلی تأکید داریم هم از جهت سند و هم از جهت دلالت. که حضرت در آن جا دارند زمینه سازی غیبت کبری را می کنند که شیعیان در زمان غیبت کبری سردرگم نباشند و این بحث از زمان خود رسول مکرم اسلام شروع شده است و حضرت امام می فرمایند که مد نظر از «خلفائی» در عبارت «اللهم ارحم خلفائی» حضرات معصومین نیستند بلکه فقهای جامع الشرایط هستند تا این که می رسد به امام صادق(ع) و آن مقبوله عمربن حنظله و تا این که می رسیم به خود حضرت حجت و آن توقیع معروف. یعنی می خواهم بگویم که این بحثی است که در کلام تمامی حضرات معصومین نیز وجود داشته است و بحثی نبوده که ناآشنا برای فقها باشد؛ فلذاست که مرحوم صاحب جواهر می گوید که کسی که ولایت فقیه را انکار کند بویی از فقه آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین نبرده است. یعنی این قدر مطلب بدیهی بوده است. در مورد امام می توان گفت که چه بسا ایشان در اصل بحث ولایت فقیه یک ابداع ویژه ای نکرده اند، بلکه صرف توجه دادن امام به این مسئله خودش یک مسئله بسیار مهمی بود. اما از جهت دیگر وقتی ما به آثار فقها مراجعه می کنیم، مثلا به همین کتاب مقنعه شیخ مفید، می بینیم ایشان می گویند که اگر اجرای احکام امر به معروف و نهی از منکر در آخرین مرحله آن که قتل است، برای فقیه «ممکن» بود باید آن را انجام دهد. و آن را با عبارت «إن أمکن» مطرح می کند و این بحث در فقه بعدها این گونه طرح می شود که حالا که برای ما امکان تحقق این احکام و حکومت اسلامی وجود ندارد، پس ما دیگر وظیفه ای نداریم. امام این بحث را این گونه عوض کردند که اگر امکان این امر –تحقق حکومت اسلامی- به صورت بالفعل وجود ندارد، به این معنا نیست که من برای محقق شدن آن و ممکن شدنش نباید تلاشی بکنم. این خودش یک بحث جدیدی بود که اگر الان امکانش وجود ندارد، تو باید مقدمات آن را برای مثلا ده سال آینده فراهم بکنی. به عبارت دقیق و فنی، امام مسئله را این گونه تبیین کردند که مسئله حکومت اسلامی تکلیفی نیست که مشروط به تحقق مقدمات باشد، بلکه تکلیفی است که اگر مقدماتش فراهم نیست، شما باید بروید و مقدماتش را هم فراهم کنید. دقیقا مثل مسئله حج. کسی نمی تواند بگوید که من وظیفه ام هست که به حج بروم و مثلا در روز نهم ذی الحجه بیاید بگوید که دیگر که امکان حج رفتن الان فراهم نیست، پس حج از گردن من ساقط شده است. بلکه شما باید به گونه ای مقدمه سازی کنید که در روز نهم ذی الحجه در سرزمین مکه باشید تا بتوانید اعمالتان را به جا بیاورید. و به عبارت فقهی، نوآوری امام این بود که مسئله تشکیل حکومت اسلامی را شرط واجب می دانستند، برخلاف قدما که آن را شرط وجوب می دانستند. یعنی امام می گویند وجوب مسئله سرجایش ثابت است و شما برای این که بتوانید آن را انجام بدهید، باید بروید و مقدمات آن را فراهم کنید و این حقیقتا بحث جدید و نویی بود. در نهایت هم اهمیت امام در این است که خودش نیز در این میدان وارد شد و بر علیه حکومت جور اقدام کرد و توانست چیزی که بزرگان می گفتند محال است، آن را محقق کرد. یعنی آن چیزی را که نه بزرگان حوزه می توانستند باور کنند و نه حکومت شاه و نه حتی حکومت های بیگانه احتمال آن را می دادند، ایشان آمدند و آن را محقق کردند. و این بحثی است که هنوز جای کار و جای تبیین بهتر دارد و از جانب بسیاری-اعم از موافقین و مخالفین- مورد سوء فهم واقع شده است. و یک عده می آیند و به صورت غیر تخصصی به مسئله می پردازند و مثلا می گویند که شیخ انصاری با ولایت فقیه مخالف است! آخر کجا مرحوم شیخ این چنین حرفی را می زند؟ در حالی که خود شیخ در کتاب مکاسب تصریح می کنند که آن چه که برای حکام در حکومت ها ثابت است، قطعا به صورت قدر متیقّن برای فقیه جامع الشرایط نیز ثابت است. دفتر آیت الله هادوی تهرانی --------------------------------- لینک مرتبط: پایگاه اطلاع رسانی حوزه

اخبار

بایگانی

خشکسالی و زلزله تلنگری برای اصلاح فردی و اجتماعی است

استاد تفسیر حوزه گفت: خشکسالی و زلزله تلنگری برای اصلاح فردی و اجتماعی و جمع شدن حواس بیشتر ما هست. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله هادوی تهرانی در ادامه تفسیر سوره زمر با اشاره به ویژگی مومنان گفت: اینها وقتی آیات بر آنان خوانده می‌شود قلوب آنان خاشع و پوست و گوشتشان از آن متاثر می‌شود و برعکس ظالمان و کافران دچار عذاب الهی به خاطر کارهایی که کرده‌اند می‌شوند. وی افزود: فرمود همان قواعدی که بر ظالمان گذشته، حاکم بود بر این گروه از ظالمان نیز حاکم خواهد بود و مراد از ظالمان نیز کسانی هستند که مغضوب علیهم و مکذبین هستند. هادوی تهرانی بیان کرد: انسان‌ها در بزرخ و دنیا سه گروه هستند که در سوره حمد بیان شده ولی در قیامت دوگروه یعنی یا بهشتی و یا جهنمی هستند. وی افزود: البته این عذاب به دنیا نیز بازگشت دارد به همین دلیل اگرچه منشا عذاب، ظالمین هستند ولی وقتی عذاب بیاید دامان همه را می‌گیرد و البته به تعبیر قرآن، عذاب آخرت دشوارتر و سنگین تر است. این استاد تفسیر با بیان اینکه خشکسالی و زلزله و برخی مسایل دیگر ممکن است تذکراتی برای جمع کردن بیشتر حواس ما باشد اظهار کرد: برای برخی این حرف‌ها سنگین است و می‌گویند زلزله ربطی به این حرف‌ها ندارد و طبقات زمین دچار دگرگونی شده است که ما هم منکر قواعد طبیعی نیستیم و لازم نیست عذاب با امر ماوراء طبیعت رخ دهد؛ همان طور که طوفان نوح هم با عوامل طبیعی پدید آمد ولی عذاب بود. هادوی تهرانی عنوان کرد: مگر قرار است خداوند ضرورتا با غیرعوامل طبیعی کاری را انجام دهد؛ البته برخی موارد مانند برد و سلام شدن آتش را داریم ولی قرار نیست همه موارد بدون علل طبیعی رخ دهد. این استاد حوزه تصریح کرد: ممکن است انسانی خوب باشد و…

نقش اراده انسان در سرنوشت دنیوی و اخروی

استاد تفسیر حوزه علمیه با اشاره به آیه ۲۴ سوره زمر و نفی برداشت جبرگرایانه از آن گفت: این انسان است که با اراده و انتخاب خود، سرنوشت دنیوی و اخروی خود را رقم زده و خود را در معرض هدایت و ضلالت الهی قرار می‌دهد. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله هادوی تهرانی دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در ادامه تفسیر سوره زمر به آیه ۲۴ این سوره پرداخت و گفت: این آیه با یک سؤال شروع می‌شود که در واقع این ادبیات خاص قرآنی که یک ظرف مقایسه را ذکر و طرف دیگر را به مخاطب واگذار کرده است، نمودار می‌شود. وی افزود: در این آیه پرسیده آیا کسی که صورت خود را در قیامت از عذاب سوء حفظ کرده است؟ ...؛ در واقع ادامه مطلب، منقطع شده و ادامه آن بیان نشده است؛ ولی سؤال آیه این است که آیا کسی که متقی است و صورت خود را از عذاب نگه داشته است، با غیر او برابر است؟ هادوی تهرانی تاکید کرد: کسی که خدا او را هدایت کند، کسی نمی‌تواند او را گمراه و اگر کسی را خدا گمراه کند کسی نمی‌تواند او را هدایت کند که در نگاه اول ممکن است بوی جبر بدهد؛ ولی در ادامه آیات، این مسئله روشن می‌شود که انسان با اراده خودش به تقوا می‌رسد و یا گرفتار عذاب روز قیامت می‌شود. هادوی تهرانی با بیان اینکه عذاب قیامت کار و فعل ما نیست که بخواهیم خود را از آن حفظ کنیم تصریح کرد: پس معلوم است ظالم کاری انجام می‌دهد که در قیامت مشمول این عذاب می‌شود؛ البته اولین مظلوم در ظلم ظالم، خود اوست؛ یا فکر می‌کند که به دیگران ظلم کرده، ولی در حقیقت به خودش ظلم کرده و عذاب نیز ناشی از کسب و کار خود او هست. این استاد تفسیر حوزه با بیان اینکه البته عذاب هم رحمت است، عنوان کرد: رحمت اقتضاء می‌کند که…

پاسخ قرآنی آیت‌الله هادوی تهرانی به شبهه شرک‌بودن توسل

آیت‌الله هادوی تهرانی با اشاره به داستان حضرت سلیمان(ع) به ارائه پاسخی قرآنی به شبهه شرک‌بودن توسل، پرداخت. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله هادوی تهرانی در ادامه تفسیر سوره زمر به آیه فبشر عباد الذین یستمعون اشاره کرد و گفت: در این آیه خداوند دو مطلب را مقایسه کرده است؛ یکی اینکه کسانی خود و خانواده خود را به دنیا فروختند و همه چیز را از دست دادند و دسته دوم کسانی که از طاغوت اجتناب و در درگاه خدا انابه کردند. هادوی تهرانی بیان کرد: فرمود برای این گروه دوم بشارت وجود دارد و بعد هم فبشر عباد عنوان می شود که مصداقی از اجتناب از طاغوت است. این استاد تفسیر حوزه عنوان کرد: براین اساس، کسانی که از طاغوت اجتناب دارند، کسانی هستند که از احسن، تبعیت کرده اند. وی افزود: البته شاید در محاورات عرفی، وقتی سخن از احسن است شاید در طرف دیگر حسن به ذهن متبادر شود ولی در این آیه، بیان احسن دلالت بر حسن طرف دیگر ندارد ؛ زیرا کسانی که باعث خسران خود و خانواده شده اند هیچ حسنی ندارند. این استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم اظهار کرد: خداوند در صدد بیان این مراد نیست که افراد خاسر در آخرت، به حسن رسیدند و عباد الهی به احسن؛ بلکه مراد این است که گروه نخست، به طور کلی زندگی خویش را تباه کرده‌اند. هادوی تهرانی همچنین در ادامه تفسیر سوره «ص» با اشاره به نعمتی که خداوند به سلیمان برای تسخیر باد داد، بیان کرد: این نعمت، عطای پروردگار به سلیمان بوده و مصداق شرک نیست. وی اظهار کرد: ما برای ائمه(ع)، نیز همین مسئله را قائل هستیم؛ یعنی ایشان نیز به اذن الهی و با عطای پروردگار قدرتی دارند که ما به آنان متوسل می‌شویم، بنابراین قائل شدن این قدرت برای آنان، غلو هم…

طلاب در بهره‌گیری از فضای مجازی مراقب باشند

استاد تفسیر حوزه علمیه گفت: طلاب امروز در معرض خطر زیادی هستند؛ قبلا در حد گعده طلبگی در فیضیه دور هم بودیم ولی الان اشکالش متنوع شده و در تلگرام و ... این امکان فراهم است و اگر کسی یک کلمه بگوید جمع کردن این یک کلمه در عالم فضای مجازی که به دنیا منتشر می‌شود، سخت است. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله هادوی تهرانی، در ادامه مباحث تفسیری سوره زمر در مدرسه آیت‌الله العظمی گلپایگانی گفت: بهشت را نمی‌توان با مفاهیمی که ما داریم توصیف کنیم بلکه فقط تقریری از آن بیان می‌شود؛ این که قرآن فرمود نهرهایی از زیر باغ‌های آن جاری است تقریری است که ما براساس قرآن ارائه می‌دهیم. وی افزود: براساس آیات این سوره، نتیجه تقوا، مانند یک قانون فیزیکی و طبیعی، بهشت است؛ البته این مرتبه از بهشت؛ یعنی«غرف من فوقها غرف» مرتبه نازل و تنعمات ظاهری است و مرتبه رضای الهی، مرتبه والایی از بهشت است. هادوی تهرانی بیان کرد: برای اهل آتش و اهل بهشت، مراتبی وجود دارد که بسته به میزان ایمان و کفر انسان دارد ولی حتما این وعده الهی، حق است؛ لذا بهشتیان در بهشت، غرف مبنیه و کفار نیز سایبان‌هایی از آتش دارند. این استاد تفسیر حوزه علمیه ادامه داد: دنیا همیشه سختی‌های خاص خود را دارد ولی اشکال این سختی‌ها تغییر می‌کند؛ گاهی زمینه‌های بی‌تقوایی زیاد می‌شود و اینکه انسان بتواند تقوا را حفظ کند مشکل است. وی تاکید کرد: یکی از چیزهایی که تقوا را با مشکل مواجه می‌کند، زبان است؛ در روایات داریم که زبان به اعضاء می‌گوید چگونه صبح کردید؟ و اعضاء می‌گویند بخیر، اگر تو بگذاری؛ ما طلاب امروز در معرض خطر زیادی هستیم؛ قبلا در حد گعده طلبگی در فیضیه دور هم بودیم ولی…

هر جایی که آیت الله هاشمی رفسنجانی می رفتند توانایی جمهوری اسلامی ایران در آنجا تبلور پیدا می کرد

آیت الله هادوی تهرانی در گفت و گو با جماران فرمود: هر جایی که آیت الله هاشمی رفسنجانی می رفتند توانایی جمهوری اسلامی ایران در آنجا متبلور می شد/ باید از ظرفیت شخصیت ایشان برای تقویت نظام، استقرار آرامش عمومی و تقویت همدلی جریانات مختلف استفاده کرد. استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سمت های مختلف آیت الله هاشمی رفسنجانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی از جمله ریاست مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری، گفت: هر جایی که ایشان می رفتند توانایی جمهوری اسلامی ایران در آنجا تبلور پیدا می کرد. آیت الله هادوی تهرانی استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در گفت و گو با خبرنگار جماران، گفت: مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در سخت ترین روزهای انقلاب، دوران انقلاب و بعد از انقلاب همیشه سنگ زیرین آسیاب بود. قبل از انقلاب مقاومت ایشان در زندان و مطالبی که از مقاومت های ایشان در زندان نقل می شد به کسانی که در زندان بودند روحیه و کسانی که بیرون بودند انگیزه می داد. این استاد حوزه و دانشگاه در دوران انقلاب حضور پررنگ ایشان در کنار امام نقش مؤثر و فوق العاده ای در شکل گیری جمهوری اسلامی ایران و ساماندهی اوضاع بسیار پیچیده دوران انقلاب داشت. نقش فوق العاده حساس ایشان در شناسایی شخصیت های برجسته و استفاده بهینه از توانایی های این شخصیت ها جای تأکید دارد. وقتی امام نظرشان این بود که مقام معظم رهبری به مشهد بروند و مثل شهید هاشمی نژاد یک نقش منطقه ای ایفا کنند مرحوم آیت الله هاشمی بودند که اصرار داشتند ایشان در تهران بمانند و نقش ایشان ملی و نه منطقه ای و استانی باشد. وی گفت: چیزی که فرماندهان بزرگ جنگ از آیت الله هاشمی رفسنجانی نقل می کردند این است که همه آنها در برابر آرامش روحی و توانایی مدیریت ایشان در…

تقسیم‌بندی ۳ گانه سوره حمد/ درس‌های زندگی حضرت ایوب(ع)

استاد تفسیر حوزه علمیه ضمن تبیین درس‌های زندگی حضرت ایوب به تقسیم‌بندی سه گانه محتوای سوره حمد؛ مغضوبین، ضالین و انعمت علیهم پرداخت. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله هادوی تهرانی در ادامه تفسیر سوره مبارکه زمر گفت: در آیه ۱۹ این سوره خطاب شده، کسانی که شفاعت به آنانئ تعلق نگیرد حتی پیامبر(ص) هم نمی‌توانند آنان را از عذاب نجات دهند. وی با اشاره به تقسیم سه گانه سوره مبارکه حمد به انعمت علیهم، ضالین و مغضوب علیهم بیان کرد: این تقسیم‌بندی سه گانه در برزخ نیز وجود دارد؛ کسانی که انعمت علیهم هستند در برزخ، در بهشت برزخی، مغضوبین در جهنم برزخی و ضالین نیز در برزخ در خواب هستند. هادوی تهرانی عنوان کرد: در قیامت افراد دو دسته بهشتی و جهنمی می‌شوند؛ ضالین هم که در خواب هستند ممکن است برخی از آنان مشمول شفاعت شوند که با پاک شدن گناهانشان، به بهشت خواهند رفت ولی کسانی که بدی های آنان به گونه ای است که شفات به آنان تعلق نگیرد در جهنم خالد می شوند. وی افزود: گروهی که کلمه عذاب بر آنان به عنوان حق، از سوی خداوند نازل شده است؛ مشرکین هستند زیرا خداوند از شرک نمی گذرد البته شرک هم دارای مراتبی است که از شرک خفی شروع می‌شود و تا جلی ادامه می یابد. وی تاکید کرد: همه ما هم باید مراقب باشیم که گرفتار این رذایل نشویم زیرا برای بهشت تضمینی جز عمل و اعتقاد صحیح وجود ندارد. وی همچنین در ادامه تفسیر سوره «ص» با اشاره به آیه ۱۷ و داستان حضرت ایوب گفت: شیطان وقتی دید که ایوب، شاکر است به خدا گفت: چون نعمت های زیادی به او داده‌ای شکرگزار است؛ اختیار دنیایش را به من بده و آن وقت او را ازمایش کن که خداوند نیز ابلیس را بر مال و زندگی ایوب مسلط کرد ولی هرقدر مشکلات…

برپایی مراسم ولادت امام حسن عسکری(ع) در دفتر آیت الله هادوی تهرانی

گروه حوزه‌های علمیه: مراسم ولادت امام حسن عسکری(ع) در دفاتر مراجع و علما در بیوت مراجع و علما در قم برگزار خواهد شد. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) مراسم جشن میلاد با سعادت امام حسن عسکری(ع) فردا در مکان های مقدس و بیوت مراجع و علما برگزار خواهد شد. لازم به توضیح است که مراسم جشن دفتر آیت‌الله هادوی تهرانی، ساعت ۱۱:۱۵ صبح با سخنرانی استاد ابراهیمیان آملی در ۵۵ متری عمار یاسر، کوچه ۱۵، پلاک ۸۲، موسسه رواق حکمت برگزار می‌شود. دفتر آیت الله هادوی تهرانی --------------------------------- لینک مرتبط: ایکنا